emine

Het Parool | PS v/d Week | 9 oktober 2004 | interview | site

'Ik ben de enige Turk zonder schotelantenne'

De Zaans-Amsterdamse Emine Bozkurt (37) belandde deze zomer met voorkeurstemmen voor de PvdA in het Europarlement. Afgelopen week sprak Europa over de toetreding van Turkije. Verslag van het politieke debuut van Nederlands eerste allochtone Europarlementariër.

tekst Merijn Henfling

Geert Wilders is goed op dreef. Als verklaard tegenstander van Turkije in de EU, verkettert hij het PvdA-standpunt over de toetreding. Voor Europarlementariër Emine Bozkurt heeft hij geen goed woord over. "Ik sta met mijn oren te klapperen over de regentenmentaliteit van de PvdA. Dit is nou weer zo'n beslissing die van bovenaf is opgelegd door Brussel. Europa is al veel te groot. Willen we er nu nog een onveilige buurman bij?"

Negen uur 's ochtends, in een Brusselse parlementskamer. Geert Wilders heet eigenlijk Thijs Berman, eveneens Europarlementariër voor de PvdA. Vanavond zal Bozkurt in Nova in debat gaan met de echte Wilders. Ter voorbereiding oefent ze het debat met Berman, in een vorig leven correspondent in Parijs. "Mevrouw, Europa is toch een ondemocratisch theater?"

Bozkurt laat zich niet uit de tent lokken en vertelt wat ze kwijt wil: dat Europa onderhandelingsgesprekken met Turkije mag beginnen, mits streng wordt toegezien op de mensenrechten en de democratie. Het land moet voldoen aan de voorwaarden die in 1993 in Kopenhagen zijn vastgesteld. "Het gaat niet om de criteria van Ankara, maar om de criteria van Kopenhagen." Deze zin zal ze later die dag nog vaak herhalen.

Bozkurt is sinds deze zomer Europarlementariër voor de Partij van de Arbeid. Bij de verkiezingen in mei haalde ze 24.000 voorkeurstemmen, genoeg om op eigen kracht in het parlement te komen. Ze is de eerste Nederlandse 'allochtoon' in Brussel. Haar vader is Turks en haar moeder Fries.

De PvdA-politica heeft een grote Turkse achterban, maar denkt ook bij andere groepen goed gescoord te hebben. "Ik ben geen filiaal van Turkije." Nederlands is haar moedertaal, Turks spreekt ze redelijk. "Als ze Turks praat vinden Turken haar accent heel charmant," zegt haar voormalig medewerker Tijs Broeke.

Bozkurt zit in de Turkije-delegatie, maar houdt zich ook bezig met sociale zaken en vrouwenrechten - denk niet dat ze one-issue is. "Een Turk die alleen Turkije doet? Dat zou heel verkeerd zijn." Maar vandaag draait het wel om dat ene onderwerp: de toetreding van Turkije. Deze middag zal de Europese Commissie haar langverwachte rapport presenteren.

Er is veel belangstelling van de Nederlandse pers voor Turkije, helemaal sinds Wilders de discussie over het dossier heeft aangezwengeld. Bozkurt verschijnt vandaag niet alleen Nova, maar wordt ook door andere media benaderd.

Vandaag wordt haar eerste grote mediadag in Brussel - haar beleidsmedewerker Pim de Kuijer en voorlichter Annelies Pilon zullen haar begeleiden bij deze politieke ontgroening.

Tijdens het oefendebat met 'Wilders' maken Pilon en De Kuijer aantekeningen. "Volgens mij lust jij die man wel rauw," lacht Pilon na afloop. Bozkurt: "Ja, maar daar moet ik dus mee oppassen." Tijdens de generale repetitie lukt dat aardig, want ze houdt haar gezicht in de plooi.

Kritiek is er op haar taalgebruik. Volgens Berman gebruikt ze nog te veel moeilijke woorden. "Het woord 'proces' moet je niet meer gebruiken. Je zei ook 'afkaarten', dat wil ik vanavond bij Nova al helemaal niet horen! Hou het kort en maak geen institutionele opmerkingen."

Emine Bozkurt, schuldbewust: "Felix Rottenberg noemde dat toch beleidsesperanto?" Berman let als oud-journalist extra op taalgebruik. "Emine moet nog leren om in kortere zinnen te praten, maar ze hoeft niet helemaal gekneed te worden. Ik heb liever een mens tegenover me dan een gladgestreken politicus."

Gladgestreken, dat is het laatste woord dat bij Bozkurt past - daar is ze het type niet voor. Bovendien is ze vers het parlement binnengekomen. "Emine kan het op geen enkele manier achter de ellebogen krijgen," denkt Berman, "daar is ze te hartelijk voor." Secretaresse Machteld Ranzijn: "Er zijn parlementariers die hun assistent als asssistentje behandelen, dat zou zij nooit doen."

Terug naar de mediatraining. Stel dat de aanvoerder van de lijst-Wilders vanavond echt op de vrouw gaat spelen, dan heeft Berman nog wel een goede tip. Bozkurt moet over Irak beginnen. "Meneer Wilders, u was er toch zo zeker van dat er massavernietingswapens in Irak waren?" zegt Berman. "Vooralsnog is de waterstofperoxide in uw haar gevaarlijker dan de massavernietingswapens in Irak." En dan lachend: "Maar ik denk niet dat dit helemaal Emines stijl is. Ze is een welopgevoede dame."

Bozkurt groeide op in Zaandam, waar ze onlangs weer is teruggekeerd na elf jaar in Amsterdam gewoond te hebben. Gevraagd naar haar afkomst, zegt ze: "Ik ben een Turkse Nederlander of een Nederlandse Turk, allebei is goed. Mijn man is Surinaams, dus ons kindje is Europeaan."

In haar mediterrane uiterlijk is Bozkurt een Turkse, in haar zangerige accent weerklinkt haar Zaanse roots. Bozkurt is een kleine vrouw. Klein in het grote Brussel. Het Europarlement is nieuw voor haar. "De beste manier om de Europese democratie te ontdekken, is een sprong in het diepe. Zeggen ze," vertelt haar assistent De Kuijer, zelf pas drie dagen in dienst en dus nog groener dan Bozkurt.

Bozkurt woont sinds anderhalve week in Brussel. Vooralsnog gebruikt ze haar mobiele telefoon uit Nederland. Een pre-paid. Met als gevolg dat ze elke keer meebetaalt als iemand haar belt. Voortdurend moet ze haar beltegoed opladen. "Nog geen tijd gehad om een goed abonnement uit te zoeken."

Het had nogal wat voeten in de aarde om een huis in Brussel te vinden. Drie keer op rij ketste het huurcontract op het allerlaatste moment af. Drie keer omdat de huiseigenaren het niet vertrouwden: een Turkse en een Surinamer in hun huis. "Een huisbaas liet ons weten dat ze het geen goed idee vond als we er met z'n twaalven gingen wonen. We hebben een zoontje! Ze ging ervan uit dat alle allochtonen tien kinderen krijgen."

Bozkurt is er niet de persoon naar om daar al te lang bij stil te staan. Uiteindelijk lukte het toch en vorige week verhuisde ze samen met haar man Guus, in het dagelijks leven onder meer tekstschrijver voor Joergen Raymann. Ze hebben hun huis in Zaandam aangehouden waar ze ieder weekeinde naar terugkeren. "Da's goed te doen, hoor."

In het parlement loopt Emine met een mengeling van verbazing en ontzag rond, vertelt Berman, eveneens in juli aangetreden. "Als nieuwelingen steunen we elkaar," legt hij uit. "Je belandt ineens in een socialistische fractie van tweehonderd man. Bij de eerste vergaderingen werden meteen alle interessante posten verdeeld. Wisten wij veel hoe die spelletjes gespeeld worden?"

Uiteraard zat Bozkurt afgelopen maand bij de hearings van de nieuwe Eurocommissarissen. Neelie Kroes was een van de weinigen die zich niet in haar moedertaal presenteerde. Ze sprak de legendarische zin: "We must not throw away the child with the bathwater, as we say in Dutch." Bozkurt prefereerde de Nederlandse vertaling boven het steenkool-Engels. "Maar die tolk had zo'n vervelend stemgeluid dat ik uiteindelijk toch liever de echte Neelie hoorde."

Aan de werkkamer van Bozkurt is te zien dat ze pas kort haar intrek heeft genomen in het parlement. Er hangt geen kunstwerk of poster aan de muur. Alleen aan de gangen valt op te maken welke partij in deze vleugel huist. Bij de PvdA hangen verkiezingsposters van oude en nieuwe leiders. 'Adje bedankt,' zegt een strook tekst over het gezicht van Melkert.

Vanuit de kamer van collega Thijs Berman klinkt stemmige klassieke pianomuziek. "Xander de Buisonje speelt ook mooi piano," zegt Bozkurt - ze blijft een Zaankanter. Soms is ze wel eens trots, vertelt ze, dat zij het tot het Europarlement geschopt heeft, dat meisje uit die Zaanse 'Turkenbuurt'.

Om half een vertrekt Bozkurt naar een vergaderzaal elders in het gebouw, met in haar kielzog haar assistent en persvoorlichter. Vanmiddag presenteert Commissievoorzitter Prodi een rapport over de toetreding van Turkije. Het is een bijeenkomst zoals we die kennen van de actualiteitenrubrieken: in de zaal zitten parlementariers uit alle landen en achter een desk verschijnt een rijtje oudere heren in pak. Eromheen tientallen cameraploegen en fotografen. Het is een mediagebeurtenis, zeker voor EU-voorzitter Nederland.

De Nederlanders Camiel Eurlings (CDA) en Joost Lagendijk (GroenLinks) spelen een belangrijke rol in dit dossier. Eurlings is EU-rapporteur voor Turkije en Lagendijk is voorzitter van de Turkije-delegatie. "De Turkse toetreding is een Nederlands feestje," zegt Bozkurt.

Jos Heymans van RTL Nieuws maakt alvast afspraken met parlementariers voor een snelle reactie na afloop van het debat. Correspondent Paul Sneijder doet een poging om zijn teksten voor het NOS Journaal te schrijven, maar wordt voortdurend gestoord op zijn mobiele telefoon.

De bijeenkomst duurt twee uur. In tegenstelling tot haar Nederlandse collega's, neemt Bozkurt de moeite om het debat uit te zitten, want ze wil nog een vraag stellen. Camiel Eurlings en Joost Lagendijk lopen halverwege de presentatie naar buiten om de wachtende verslaggevers te bespringen - ze horen niet meer dat commissaris Prodi zich in de zaal boos maakt over de weglopers.

Helaas voor Bozkurt is er geen tijd meer voor haar vraag. Als ze een half uur later buitenkomt, is al veel pers vertrokken. Een verslaggever van het Radio 1 Journaal komt op haar af. Geroutineerd steekt ze haar verhaal af. "Er zijn enorme hervormingen gedaan, maar dat is nog onvoldoende. Komende jaren moet er veel veranderen op het gebied van mensenrechten en democratie, wil Turkije kunnen toetreden."

Ze heeft een afspraak met de Turkse CNN. In Turkije is Bozkurt veel bekender dan in Nederland. Tijdens de verkiezingscampagne is ze op alle Turkse satellietzenders geweest, waarmee ze ook weer veel Turken in Nederland bereikte. "Turken zijn trots op haar," zegt een vrouw van CNN Türk.

De verslaggever van CNN Türk is nog enthousiaster. Hij is uitgelaten over het voorzichtige 'ja' van Brussel. "Bent u ook zo gelukkig?" vraagt hij. Bozkurt antwoordt zakelijk in het Engels - in het Engels omdat ze bang is dat ze in het Turks niet de juiste nuance kan vinden. Ze is niet van plan de populaire meid in haar vaderland uit te hangen. "Turkije heeft een voet tussen de deur, maar er moet nog veel gebeuren."

Aan het eind van de middag moet ze naar beneden voor een interview met RTL Nieuws. Het gesprek verloopt soepel. Ze gebruikt minder moeilijke woorden dan tijdens het oefendebat van vanmorgen. Jos Heymans vraagt na afloop of ze RTL4 kan ontvangen in Brussel. "Nee, ik ben de enige Turk zonder schotelantenne."

Daarna stapt ze met een pakketje sandwiches van haar secretaresse in de taxi naar Hilversum. Door opstoppingen bij Brussel is ze maar net op tijd in de studio.

In het debat met Clairy Polak is de echte Geert Wilders een schim van de demagogische politicus die Berman vanmorgen speelde. De oud-VVD'er noemt toetreding van Turkije 'een historisch slecht besluit'.

Bozkurt dient haar politieke tegenstander rustig van repliek. Haar verhaal is genuanceerder, dus minder swingend. Maar ze wordt niet onder tafel geluld.

Na afloop is ze tevreden over het gesprek, vertelt ze telefonisch vanuit de taxi. "Ik was bang dat mijn vermoeidheid van een lange dag mij parten zou spelen, maar in de studio kreeg ik een adrenalinestoot."

Hoewel het al twaalf uur is, heeft ze besloten toch terug te keren naar Brussel. Met haar assistent en voorlichter op de achterbank. "Ik kon wel in Zaandam blijven, maar dan zou ik mijn baby twee dagen niet zien."

Geboren: 9 augustus 1967 in Zaandam
1985: eindexamen vwo (Zaanlands Lyceum)
1992: doctoraal Europese Studies (UvA)
1993-1997: hoofd in- en externe betrekkingen Nederlandse Moslim Omroep
1997-2001: uitgever en voorlichter Rathenau Instituut
2001-2004: consultant bij adviesbureau Radar
2002-2004: lid visitatiecommissie Publieke Omroep
Vanaf 2002: lid Raad van Toezicht Kleine Komedie
2003: haar toneelstuk 'Bellen met Bea' uitgevoerd in Cosmic Theater
2004: Europarlementariër PvdA